De huidige Saarlooswolfhond is een krachtige, harmonisch gebouwde hond met een schofthoogte van zo'n 75 cm. voor de reuen en circa 70cm. voor de teven en varieert in kleur van wolfsgrauw tot bosbruin tot (crème)wit. Zijn gangwerk lijkt op dat van de wolf, soepel en onvermoeibaar.
De afstamming van de wolf komt nog meer tot uiting in zijn karakter: oplettend en voorzichtig, zeer aanhankelijk tegenover het gezin waarin hij verblijft, gereserveerd tegenover vreemden en in hem onbekende situaties, maar ook eigenzinnig. Als werkhond is de Saarlooswolfhond ongeschikt, het ras kent geen aanvalsdrift noch agressie.
Toch is het mogelijk, wanneer zijn eigenaar veel tijd en geduld wil investeren, de Saarlooswolfhond te trainen.

De Saarlooswolfhond is een hond en geen wolf.
Toch zijn er erfelijke factoren van de wolf bewaard gebleven. De meeste teven worden slechts eenmaal per jaar loops, alleen niet seizoengebonden. Daarnaast kent het ras nog steeds de vluchtdrift, die ook de wolf kenmerkt. Waarom zou je het gevaar opzoeken als je eerst van veilige afstand de situatie in ogenschouw kunt nemen.
De Saarlooswolfhond accepteert zonder problemen zijn plaats in de roedel, het gezin waarin hij terecht komt. Hij toont zijn blijdschap wanneer de familieleden thuiskomen, vaak op een overdreven manier. Het alleen blijven kan hij leren, hoewel het soms enige moeite kost hem dat aan te leren. Het is absoluut geen hond om dag in dag uit in een kennel op te sluiten. Dit leidt veelal tot asociaal gedrag.
Soortgenoten worden snel herkend, blij begroet, soms met een snauw totdat duidelijk is hoe de verstandhoudingen binnen de groep liggen waarna het spelen kan beginnen. Veelal staan de honden als boksers tegenover elkaar, rechtop op de achterbenen met de voorbenen naar elkaar meppend. Een spel dat vaak niet begrepen wordt door honden van andere rassen en zeker ook niet door de eigenaren van die honden. Daarom is het over het algemeen verstandiger de honden aan de lijn te houden tijdens groepswandelingen. Beter voorkomen dan genezen.

Het is daarom ook van het grootste belang dat het ras zuiver blijft. Het inkruisen van honden van andere rassen, zeker wanneer dat rassen betreft die scherper van aard zijn, is funest voor de Saarlooswolfhond. Dit kan uiteindelijk leiden tot een slechte reputatie waardoor het "Roodkapje syndroom" werkelijkheid kan worden.